Sfeer
Een decor van nagebouwde straten en wandvullende kleurenfoto's roept de sfeer op van de oorlogsjaren. Authentieke voorwerpen, foto's en documenten, film- en geluidsfragmenten vertellen de geschiedenis van mensen in oorlogstijd. U ziet, hoort en leest verhalen over het uitzonderlijke én het alledaagse.

Samenleving
De vaste expositie van het Verzetsmuseum gaat niet alleen over verzet, maar geeft de bezoekers ook een beeld van de samenleving waarin het verzet heeft plaatsgevonden.

Verzet neemt geleidelijk toe
Het museum laat zien dat slechts een klein deel van de bevolking illegaal actief was en dat het verzet zich geleidelijk heeft ontwikkeld. De tentoonstelling begint met een onderdeel over Nederland in de jaren dertig met een impressie van de Nederlandse samenleving die in mei 1940 plotseling met de Duitse bezetting werd geconfronteerd.

Vijf perioden
De bezettingstijd is vervolgens opgedeeld in vijf periodes. Door decors en wandvullende foto's (van de fotograaf A. Hustinx) is te zien dat Nederland in de loop van de bezettingsjaren verarmt en dat de sfeer grimmiger wordt. Iedere periode wordt ingeleid door een banier, waarop verband wordt gelegd tussen de ontwikkelingen in de oorlogvoering en de verzetshouding in Nederland.

Keerpunten
De periodes beginnen of eindigen met een belangrijk keerpunt, waar de bezoekers ook letterlijk een hoek omgaan: de Februaristaking, de April/meistakingen, de geallieerde invasie in Normandië.

Persoonlijke invalshoek
De centrale hoofdroute brengt in beeld wat de meeste Nederlanders doormaakten. In de zijkabinetten worden specifieke groepen en thema's behandeld. Door het gebruik van decors, waarachter de vitrines schuilgaan, wordt de informatie in verschillende 'lagen' gepresenteerd.

Wie met grote stappen door de tentoonstelling loopt, krijgt een globaal beeld van Nederland in bezettingstijd. Wie meer wil weten kan van alles ontdekken achter kijkgaten, op omklappanelen en in laden. De bezoeker moet letterlijk zoeken en gluren naar wat zich destijds ook in het verborgene afspeelde.

In de kijkkasten en half-verborgen vitrines worden de authentieke objecten geëxposeerd met daarbij de kleine, inleefbare persoonlijke verhaaltjes en citaten. Er is bewust gekozen voor deze persoonlijke invalshoek.

U ziet twee colporteurs; links van de Nederlandse Unie en rechts van de NSB. Op de vloer het dilemma 'Samenwerken?'. De Unie is bereid tot samenwerking met de Duitse bezetters maar met heel andere doelstellingen dan de NSB.

Geen helden en schurken
Het museum geeft geen representatief overzicht van de belangrijkste personen en gebeurtenissen in het verzet, maar maakt duidelijk hoe allerlei Nederlanders op de bezetting hebben gereageerd.

Het Verzetsmuseum gaat niet over helden en schurken, maar over gewone mensen, die in een tijd van schaarste en onderdrukking voor dilemma's kwamen te staan en keuzes moesten maken.

Dilemma's
De belangrijkste  dilemma's uit de bezettingstijd zijn weergeven door geprojecteerde vragen op de vloer. In de loop van de bezetting veranderen die vragen van aard. In 1940, als de Duitsers oppermachtig lijken en zich redelijk correct gedragen tegenover de bevolking zijn het dilemma's als 'Aanpassen?' of 'Samenwerken?'.

Als de bezetters hun greep op de Nederlandse samenleving trachten te versterken wordt het bijvoorbeeld 'Lid blijven?', 'Staken?' en 'Boycotten?'

In de laatste periode zijn er geen dilemmavragen meer: de posities zijn dan duidelijk ingenomen. Bij de bevrijding staat het dilemma 'Wraak nemen?'

Afdeling Nederlands-Indië

In de afdeling over Nederlands-Indië wordt het verhaal verteld van mensen uit de verschillende bevolkingsgroepen: blanke Nederlanders, Indische Nederlanders, Indonesiërs en Chinezen. De anekdotes worden getoond in decors die de sfeer van de situatie in beeld brengen. Daarnaast zijn veel bijzondere authentieke voorwerpen te zien, die het museum speciaal voor deze nieuwe afdeling heeft verworven. In de opstelling komt ook het verzet tegen de Japanners - waarover weinig bekend is - uitgebreid aan bod.

Geïnterneerd in kampen
Anders dan in bezet Nederland werd in Indië een heel groot deel van de Nederlandse en Nederlands-Indische burgerbevolking in kampen geïnterneerd. Ook buiten de kampen leed de bevolking door een snelle verpaupering en hongersnood.

Verhoudingen veranderen
Te zien is hoe de verhoudingen radicaal veranderden. De blanke machthebbers, die gewend waren in weelde te leven en die dachten dat hun positie onaantastbaar was, verloren in korte tijd nagenoeg alles.

De Indonesische bevolking waande zich eerst bevrijd, maar leed uiteindelijk ook onder de Japanse terreur.

Onafhankelijkheidsstrijd
Na de oorlog volgde geen bevrijding door de Indonesische onafhankelijkheidsstrijd. In 1949 gebeurde wat in 1942 nog onmogelijk had geleken: Nederland moest na twee politionele acties - onder internationale druk - de onafhankelijkheid van Indonesië erkennen. Vele tienduizenden Indische Nederlanders kwamen na hun vreselijke ervaringen in een koud moederland dat ze vreemd was, en waar weinig belangstelling was voor hun ervaringen.

Kritische beschouwing van het Nederlandse koloniale verleden
Al jaren stellen de Nederlanders die afkomstig zijn uit Nederlands-Indië dat hun verhaal over de oorlog nauwelijks aan bod komt in de musea over de Tweede Wereldoorlog.

Ook is er in de samenleving een toenemende behoefte aan een kritische beschouwing van het Nederlandse koloniale verleden.

De nieuwe opstelling kan in deze behoeftes voorzien én informeert jonge generaties op een boeiende manier over deze ingrijpende episode uit de Nederlandse geschiedenis.
De afdeling Nederlands-Indië is mede mogelijk gemaakt dankzij een bijdrage van stichting Het Gebaar en de Provincie Noord-Holland.